Fruits d’Arménie / Owoce Armenii

By Beuss, le 19/10/19 : Voyager sans rencontrer, sans échanger, c’est comme des dolmas sans feuille de vigne, du beurek sans fromage. C’est fade. Levon nous a mis en contact avec le spfa d’Arménie pour animer des ateliers et « se frotter » avec les gens, comme dit Jacques, de la diaspora arménienne en France. Il vient régulièrement avec son épouse pour mener des projets d’accès à l’eau potable pour des villages reculés et fait penser au cognac Ararat que les années anoblissent : il est d’une saveur ronde, dorée, généreuse, un peu brûlante aussi.

Podróże bez zawierania znajomości sa jak coca cola bez gazu, jak bigos bez kapusty. Nijakie i mdłe. Nasz kolega Levon skontaktował nas ze stowarzyszeniem  Spfa w Armenii, aby prowadzić warsztaty kukiełek  i „ocierać się o ludzi”, jak mówi Jacques z diaspory armeńskiej we Francji. Przyjeżdża on tu regularnie z żoną, aby realizować projekty dotyczące dostępu do wody pitnej dla odległych wiosek.

Hasmik nous reçoit dans les bureaux, large sourire sous de larges lunettes. Son français est saveur d’abricot,  doux, sucré. Celui de Roseanne est plus serré, élégant, plus proche de la noisette. On est frappé par leur gentillesse sans angélisme, une sorte de bienveillance professionnelle, une empathie grave et efficace, apparemment rompue aux réalités sociales de ce monde (et que l’on retrouve ailleurs qu’en Arménie bien sûr…). L’association (http://spfa-armenie.com/) agit dans les milieux culturels et sociaux.

Hasmik przyjmuje nas w biurze SPFA, prezęntujac szeroki uśmiech pod rogowymi oprawkami okularów. Jej język francuski ma słodki smak moreli. Język francuski Roseanny jest bardziej elegancki, cierpki jak orzech. Uderza ich dobroć i wyrozumiałość, rodzaj profesjonalnej życzliwości, głeboka i skuteczna empatia. Stowarzyszenie Spfa (http://spfa-armenie.com/) niesie pomoc materialna i socjalna najuboższym w zakresie zdrowia, higieny i edukacji.

Il faut se frayer un chemin entre tous les cartons de dons pour les familles que le spfa parraine à Yerevan pour accéder à la bibliothèque française du spfa où Romain Gary et Khalil Gibran tapent le carton, entre une bonne centaine d’autres auteurs prestigieux. Toujours ce lien fort avec l’écrit, le livre… A quelques centaines de mètres du siège de spfa, on trouve le Matenadaran, ou Institut Machtots de recherches sur les manuscrits anciens, l’un des plus riches dépôts de manuscrits et de documents au monde, avec des enluminures merveilleuses, au sens fort du terme.

Trzeba przedostać si przez kartony darowizn dla rodzin objętych pomocą przez spfa w Erewaniu, aby uzyskać dostęp do francuskiej biblioteki, gdzie Romain Gary i Khalil Gibran znależli się wśród setki innych prestiżowych autorów. Zawsze ten silne powiązanie z pismem, książką … Kilkaset metrów od siedziby głównej Spfa znajduje si Matenadaran, czyli Machtots Institute for Research on Ancient Manuscripts, jedno z najbogatszych zasobów manuskryptów i rękopisów na świecie, ze wspaniałymi ilustracjami.

• 

• 

C’est d’ailleurs autour du livre que nous entamons notre atelier de fabrication de marionnettes avec Valère, Roman, David, Yelena, Nadia, Hasmik, Angela, enfants de l’orphelinat de Vardachen. Chacun choisit un personnage des albums que leur lit régulièrement Roseanne. Les filles choisissent Flon-Flon et Musette, deux jeunes lapins qui s’aiment mais qui sont séparés par la guerre…  le génocide, l’expatriation font partie de la mémoire collective et se lisent dans les yeux magnifiques et mélancoliques de tous les Arméniens. A moins que ce ne soit la séparation qui fait écho à leur histoire personnelle…

To wokół książki  rozpoczynamy nasze warsztaty marionetek z papieru z dziećmi z sierocińca w Vardachen : Valery, Roman, David, Jelena, Nadia, Hasmik, Angela. Każde dziecko wybiera jedna postać z ksiażek, które regularnie czyta im Roseanne w ośrodku. I próbuja stworzyć wybrana figurę z papieru. Dziewczyny wybierają Flon-Flon i Musette, czyli dwa młode króliki, które się kochają, ale są roddzielone przez wojnę. Ludobójstwo, ekspatriacja są częścią zbiorowej pamięci i można je wyczytać w pięknych i melancholijnych oczach Ormian. Chyba, że separacja odzwierciedla ich osobistą historię …

Le lendemain, nouvel atelier mais avec Milena, Victoria, Silva, Maral,  Soussanna, enfants des familles parrainées. Les énergies sont différentes : les premiers s’emparent de la pâte de papier-mâché avec voracité, comme ils le feraient de grenades écarlates et juteuses et commencent à pétrir, modeler, tandis que les deuxièmes avec mesure donnent une forme précise du premier coup – comme on se saisit d’une pomme délicatement pour la croquer. Les premiers semblent instinctifs et inquiets, cherchant dans nos regards l’approbation – comme effrayés de se tâcher avec une figue mûre. Les seconds sont acertifs, réfléchis et décidés – comme on gobe des grains de raisins pulpeux. Le résultat est bien différent entre des formes organiques, ébauchées mais expressives et des silhouettes élégantes et abouties. Ici comme en France chacun écrit son œuvre avec les plumes taillées dans son histoire personnelle.

Następnego dnia nowe warsztaty z udziałem Mileny, Victorii, Silvy, Maral i Soussanny, dzieci z rodzin objętych opieka przez spfa. Dwie różne energie: pierwsza grupa chwyta za papierowa masę z zachłannością i zaczyna ugniatać i modelować; druga grupa z wyczuciem nadaje dokładny kształt masie. Pierwsza wydaje się instynktowna i niespokojna, spoglądaja w nasze oczy szukajac  aprobaty. Ta odruga jest aktywna, przemyślana i zdecydowana. Rezultat jest bardzo różny między dwoma grupami;  organiczne formy versus wyraziste i eleganckie sylwetki. Tutaj, podobnie jak we Francji, każdy pisze swoją historię piórem wyrzeźbionym ze swojej własnej historii.

• 

• 

La matière nous sert de médiation au-delà des mots. On façonne un nouveau lexique à partir de boîtes d’oeufs déchiquetées et mouillées, une grammaire de gestes gauches mais attentionnés et une syntaxe pétrie de sourires et de franches rigolades. Un moment fort, de partage primitif.

Papierowa masa jest naszym mediatorem i dzęki niej możemy porozumieć się z dzieciakami bez słów. Nowe słownictwo powstało z rozdrobnionych i mokrych pudełek na jajka, napisaliśmy nowa gramatykę i składnię ze spontanicznych gestów oraz szczerego śmiechu. Mocny, pierwotny moment wspólnoty i porozumienia.